PEDDAPURAM HISTORY

పెద్దాపురం సంస్థానం సంక్షిప్త చరిత్ర

  1. రాజా వత్సవాయి చతుర్భుజ తిమ్మ జగపతి (1555-1607)
  2. రాజా వత్సవాయ రాజా రాయపరాజ మహారాజు (1607-1649)
  3. రాజా వత్సవాయ సార్వభౌమ తిమ్మరాజు (1649-1688)
  4. రాజా వత్సవాయ ఉద్దండ రాయపరాజు (1688-1714)
  5. రాగమ్మ రాజా వత్సవాయ కళా తిమ్మజగపతి (1714-1734)]
  6. రుస్తుం ఖాన్ (1734-1749)]
  7. రాజా వత్సవాయ రాయ జగపతి రాజు (1749-1758)
  8. మహమ్మదీయులు (1758 1760]]
  9. రాజా వత్సవాయ విద్వత్ తిమ్మ జగపతి (నాలుగవ తిమ్మరాజు) (1760-1797)
  10. రాజా వత్సవాయ రాయ జగపతి (1797 – 1804)
  11. ఆంగ్లేయులు (1804 – 1809)
  12. రాణీ లక్ష్మీ నరసాయమ్మ (1809 – 1814)
  13. ఆంగ్లేయులు (1814 – 1828)
  14. వత్సవాయి బుచ్చి సీతాయమ్మ (1828 – 1833)
  15. ఆంగ్లేయులు (1833 – 1836)
  16. బుచ్చి బంగారయమ్మ (1836 – 1838)
  17. వత్సవాయ సూర్యనారాయణ జగపతి (1839 1847)
  18. ఆంగ్లేయులు (1847 – 1915)

పెద్దాపురం ప్రాచీన ఆంద్ర దేశములో పురాతన సంస్థానములలో ఒకటి. ఇంచుమించు ఐదు వందల ఏళ్ల పూర్వ చరిత్ర కలది. గోదావరి మండలము లోని చాలా భాగము, కృష్ణా – గుంటూరు మండలాలలోని కొంత భాగము, విశాఖ పట్నం లోని కొన్ని గ్రామాలు అయినతోటపల్లి, రంప, చోడవరం, మొదలగు మన్యం ప్రాంతాలు ఒకప్పటి పెద్దాపురం సంస్థానములోనివి. సంస్థానములోని ముఖ్య పట్టణం అయిన “పెద్దాపురం” తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో రాజమహేంద్రవరం (ఇప్పటి రాజముండ్రి) కు ఈశాన్య దిక్కుగా 32 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 1803 నాటికి పెద్దాపురం సంస్థానం ఆదాయం పది లక్షలు. సాలుసరి పేష్కషు (కప్పం రూపములో వచ్చే ఆదాయం) ఆరున్నర లక్షలు. రాజా వేంకట సూర్య నారాయణ జగపతి రాజు గారి పేర నమోదయిన కొట్టాము ఎస్టేటు యొక్క రాబడి రెండున్నర లక్షలు పేష్కషు ఇరవై ఆరువేల నూట డెబ్బై మూడు రూపాయలు. కొట్టాము ఎస్టేట్ యొక్క ముఖ్య పట్టణం తాండవ నది ఒడ్డున ఉన్న తుని.

అంత పెద్ద సంస్థానం కాలక్రమంలో చిన్న చిన్న భాగాలుగా విభజించబడి చివరికి కొట్టాము, తుని ఎస్టేటు గా మారిపోయి, ఆ తరువాతి కాలంలో ఆంద్రప్రదేశ్ రాష్త్రంలో అంతర్భాగం అయ్యిపోయింది.

పెద్దాపురం సంస్థాన సంస్థాపకులు శ్రీ వత్సవాయి తిమ్మరాజు (ముక్కు తిమ్మరాజు). కృష్ణాజిల్లా జగ్గయ్యపేట తాలూకాలో వత్సవాయి అను గ్రామమున్నది. అక్కడకు వచ్చిన సాగి రామరాజు గారికి ఆ గ్రామ నామమే గృహనామమైనది.

రాజా వత్సవాయి చతుర్భుజ తిమ్మ జగపతి (1555-1607)

శ్రీ వత్సవాయి తిమ్మరాజు క్రీ.శ. 1530న జన్మించారు. తిమ్మరాజు గారి తండ్రి పేర్రాజు. వీరు ఎనిమిది మంది సోదరులు. 1555న పెద్దాపురం కోటలో ప్రవేశించి సంస్థానమును స్థాపించి, 1607వరకు పరిపాలించి స్వర్గస్థులయ్యారు. తిమ్మరాజు బిక్కవోలు నందుండిన తురుష్క వీరులతో ఘోరమగు యుద్ధము చేసి జయించారు. రాజమహేంద్రవరము సర్కారు తిమ్మరాజు గారి వశమైంది. క్రీ.శ.1572న గోల్కొండ సుల్తాను యొక్క సేనాపతియగు రాహత్‌ఖాన్ రాజమహేంద్రవరము సర్కారు మీదికి దండెత్తి వచ్చాడు. తురుష్క వాహినుల నడ్డగించుట దుస్సాహసమని నిశ్చయించుకొని, తిమ్మరాజు రాహత్‌ఖాన్ ని కలిసి రాజమహేంద్రవరము సర్కారులోని 18 పరగణాలు మాత్రము తిమ్మరాజుగారు అనుభవించుటకు సంధి చేసుకొనిరి. చతుర్భుజ తిమ్మరాజుగా వాసికెక్కిన ఈ ముసలి తిమ్మరాజు బహుపరాక్రమశాలి, కార్యఖడ్గ నిపుణుడు. పెద్దాపుర సంస్థానమును స్థాపించి వృద్ధి చేసారు. పెద్దాపురము తాలూకా నంతయును, తుని, పిఠాపురం, రామచంద్రాపురం తాలూకాలలో చాలా భాగమును, తోటపల్లి, జడ్డంగి మున్నగు మన్యప్రదేశములను పరిపాలించారు. పెద్దాపురమునందును, బిక్కవోలునందును తురుష్కులను, తూర్పుదేశమున శత్రురాజులను జయించారు. ఈయన 1607లో కాలధర్మము చెందారు.

రాజా వత్సవాయ రాజా రాయపరాజ మహారాజు (1607-1649)

తిమ్మరాజు గారి జేష్టపుత్రులైన శ్రీ వత్సవాయ రాయప (జగపతి) రాజు బహద్దరు (1607-1649) 1607లో పట్టాభిషికులయ్యారు. వీరిపాలనలో మరొక రెండు పరగణాలు జమీలో కలిసినవి. వీరునూ తండ్రిగారి వలే పరాక్రమశాలి. వీరు రంపకు 4 మైళ్ళ దూరమునున్న అమ్మయ్యగట్టు చెంత తురక సైన్యమును జయించారు. అనేక మన్నె రాజులను జయించి సామంతులుగా జేసుకొనెను. ఈ ప్రభువు రౌతులపూడిలోను, అన్నవరములోను కోటలు కట్టించారు.

రాజా వత్సవాయ సార్వభౌమ తిమ్మరాజు (1649-1688)

శ్రీ రాయజగపతి గారి కుమారులు తిమ్మరాజు, బలభద్రరాజు. వీరు 1649 నుండి 1688 వరకు పరిపాలించారు. వీరు పర్లాకోట, బావిణికోట, యోదుకోట, మన్యపు దుర్గములను వశము చేసుకొనిరి. సార్వభౌమ తిమ్మరాజు తమ బంధువైన నారాయణరాజు గారి చిల్లంగికోటను, వారిభూములను వశముచేసుకొని కిమ్మూరు పరగణాలలో కలుపుకొనిరి.

 

రాజా వత్సవాయ ఉద్దండ రాయపరాజు (1688-1714)

సంతాన హీనుడైనందున వీరి తమ్ముడైన బలభద్రరాజు గారి కుమారుడు రెండవ రాయపరాజు 1688 నుండి 1714 వరకు పరిపాలించారు.

రాజా వత్సవాయ కళా తిమ్మజగపతి (1714-1734)]

ఈయన జేష్టకుమారుడైన మూడవ (కళా) తిమ్మరాజు (1714-1734) తండ్రి మరణించుసరికి బాలుడగుట వలన వీరి తల్లి రాఘవమ్మ బాలుని పట్టాభిషిక్తుని జేసి తామే పరిపాలన భారము వహించారు. రుస్తుంఖాన్ అనే హాజీ హుస్సేన్ రాజమహేంద్రవరము ఫౌజుదారిగా నున్న సమయములో సైన్యసమేతముగా పెద్దాపురము వెళ్ళి పాండవులమెట్ట వద్ద రాఘవమ్మగారికి తమ కుమారు లిరువరిని తనవద్దకు పంపిన యెడల రాజ్యము వారికి స్థిరపరచి పోయెదనని వర్తమానమంపెను.

ఖానుని బలమెరిగి చేయునదేమున లేక తమ పుత్రులిద్దరిని పంపించారు. కాచిన నూనెను వెన్నుపై పోయించి రుస్తుంఖాన్ వారివురిని చంపించెను. ఈ వార్తవిని రాఘవమ్మగారు, మిగిలిన క్షత్రియ స్త్రీలు అగ్నిజ్వాలలకు ఆహుతిలయ్యారు. పెద్దాపుర సంస్థానము మహమ్మదీయుల వశమైనది.

రాజా వత్సవాయ రాయ జగపతి రాజు (1749-1758)

3వ తిమ్మరాజుగారి పుత్రుడు జగపతి కప్పుడు ఏడు మాసముల వయసు. ఇతడిని విజయనగర సంస్థాదీశుడైన పెదవిజయరామ గజపతి విజయనగరము తీసుకొచ్చి సీతారామ సార్వభౌమ కుమారుడగు ఆనందరాజుతో పాటు పెంచారు. జగపతి విజయనగర కోటలో పెరిగి 16 సంవత్సర వయస్సులో నున్నపుడు విజయరామ గజపతి పెద్దాపుర సంస్థానమును తిరిగి రాబట్టి ఈయనను పట్టాభిషిక్తుని గావించారు. ఈ గజపతిరాజు గారే చెందుర్తి యుద్ధమున విజయనగర మహారాజు ఆనందరాజు నెదురించి పోరాడి పరాజితులై పలాయనం గావించారు. తదుపరి ఆనంద గజపతి సామర్లకోటలోనున్న ఫ్రెంచివారిని గొట్టుటకై వెళ్తూండగా జగపతిరాజు పిఠాపురాధీశుడైన రావు నీలాద్రిరాయని కాకర్లపూడి వారితో కలసి కొన్నివేల సైన్యముతో ఆనంద గజపతిని సామర్లకోట సమీపమునున్న ఉండూరు వద్ద 1759 డిసెంబరులో నెదుర్కొన్నారు. గజపతి ధాటికి నిలువలేక జగపతిరాజు మరణించారు.

రాజా వత్సవాయ విద్వత్ తిమ్మ జగపతి (నాలుగవ తిమ్మరాజు) (1760-1797)

శ్రీ వత్సవాయి నాల్గవ తిమ్మజగపతిరాజు గారికి (1760-1797) అప్పుడు ఏడేడ్ల వయస్సు. వీరు పూసపాటి ఆనందగజపతి గారి భార్య చంద్రయ్యమ్మ గారి సంరక్షణమున పెరిగెను. ఆనంద గజపతి హైదరాబాద్ ముట్టడి సందర్భములో దారిలో కాలధర్మము నొందెను (1760). చంద్రయమ్మగారు తమ దత్తుడగు చిన విజయరామగజపతిని, నాల్గవ తిమ్మజగపతిని తోడ్కొని నవాబుతో రాజీపడి విజయనగర రాజ్యము విజయరామ గజపతికిని, పెద్దాపుర రాజ్యము 4వ తిమ్మజగపతికిని స్థిరపరచెను. వీరివురును ప్రియమిత్రులు.

రాజా వత్సవాయ రాయ జగపతి (1797 – 1804)

శ్రీ వత్సవాయ నాల్గవ రాయజగపతి (1797-1804) 22 సం.ల ప్రాయమున తండ్రిగారి యనంతరమున 1797లో రాజ్యమునకు వచ్చారు. వీరి కాలముననే సంస్థానమున శాశ్వత కర నిర్ణయము (పెర్మనెంట్ సెటిల్‌మెంట్) చేయబడి సంస్థానము విస్తరింపబడినది. వీరి కుమారుడు బుచ్చితిమ్మరాజు (తిమ్మ జగపతిరాజు) 1807లో స్వర్గస్తులైనారు. జ్ఞాతులగు భీమవరపు కోట శాఖకు చెందిన శ్రీ వత్సవాయ జగన్నాథరాజు 1808 జూలై 29 న సంస్థానమును వశపరచుకొన్నారు. రాణీగారు దావాలో తామున్నంత కాలమును సంస్థానము పాలించుటకును, ఆమె యనంతరము జమీందారీ జగన్నాధరాజు గారికి చెందుటకును, జమీందారీలోని కొఠాం ఎస్టేట్ జగన్నాధరాజుకి జీవనాధారముగా నిచ్చుటకు తీర్పు ఇవ్వబడినది. రాణి లక్ష్మీనరసయమ్మ గతించిన వెంటనే

వత్సవాయి బుచ్చి సీతాయమ్మ (1828 – 1833)

రాణి బుచ్చిసీతయ్యమ్మగారు (1828-1833) 1828 మార్చి 13 న సంస్థానము స్వాధీనపరచుకొన్నారు. ఈమె తర్వాత రాణి బుచ్చి బంగారయ్యమ్మగారు వత్సవాయ నరసరాజుగారి పౌత్రుడగు వెంకటపతిరాజనే బాలుడిని వెంకటజగపతిరాజు అను పేరుతో పెంచారు. 1834, 1835 సం.లలో సంస్థానము మరల దొరతననమువారి పరిపాలనమున నుండెనట. బుచ్చి బంగారయ్యమ్మగారు రెండేడ్లు పాలించి స్వర్గస్తులయ్యారు.

భీమవరపు కోట: శ్రీ వత్సవాయి జగన్నాథరాజు గారి జేష్ఠపుత్రుడు శ్రీ సూర్యనారాయణ జగపతిరాజు 15-09-1838 న కొఠాం ఎస్టేట్‌ను సంపాదించినారు. మార్చి 1839లో పెద్దాపురము సంస్థానము కూడ వీరిపరమైంది. 1847లో పెద్దాపురము సంస్థానము దొరతనము వారి పాలయినది. అప్పుడు తుని, కొఠాం ఎస్టేట్లు కలిపివేయ బడినవి.

వత్సవాయ సూర్యనారాయణ జగపతి (1839 1847)

సూర్యనారాయణ జగపతి బహద్దరు వారు తమ రాజధానిని తునికి మార్చారు. వీరి యనంతరము జేష్ఠపుత్రుడు వెంకట జోగిజగన్నాధ జగపతిరాజు స్వల్పకాలము తుని ఎస్టేట్ ను పాలించి స్వర్గస్తులయ్యారు. 1853లో జన్మించిన వీరి సోదరుడు శ్రీ వెంకట సింహాద్రిరాజుగారు రాజ్యపాలన చేసారు. వీరు 11-12-1903న వ్రాసిన వీలునామా ప్రకారము వీరి భార్య వెంకట సుభద్రయ్య గారికి కొఠాం ఎస్టేట్, చర స్థిరాస్తులు యవత్తూ దఖలు పడుటయే గాక తమ యిష్టం వచ్చిన పిల్లవానిని దత్తత చేసుకొనుటకు అధికారం లభించినది. వీరు వేదపాఠశాలను స్థాపించారు. వందలకొలది క్షత్రియ వివాహములు జరిపించారు. భీమవరపుకొట వాస్తవ్యులు శ్రీ వత్సవాయ వరాహ నృసింహరాజు గారి జేష్ఠ పుత్రుడగు సత్యనారాయణని దత్తత చేసుకొని వారికి “వెంకట సూర్యనారాయణ జగపతి బహద్దర్” అని పునర్నామకరణము చేసినారు. వీరికి పుత్రసంతానము కలుగలేదు. వీరు 1978లో కాలధర్మము నొందిరి. వీరి పరిపాలన కాలములో తుని ఎస్టేట్ ఆంధ్రరాష్టములో విలీనమైనది. వీరి మరణముతో తుని ప్రభువుల వంశమంతరించినది.

946total visits,5visits today

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *